Tik bozuklukları ve Tourette sendromu

Klinik tablo (çocuk ve ergende)

• Tourette sendromu yaygınlığı 21 toplum çalışmasının meta-analizinde %0,52 (Scharf ve ark., 2015); geçici tikler çok daha sıktır. Bu oran ulusal tanı verileriyle karşılaştırıldığında çocukların yaklaşık yarısının tanı almamış olabileceği düşünülüyor. A
• Tikler genellikle 4–6 yaşlarında başlar, ergenliğin başında en ağır olur, çoğu çocukta erişkinliğe doğru azalır. B
• Öncü dürtü: tikten önce gelen, tikle rahatlayan rahatsız edici beden duyumu. B
• Sık eşlik eden durumlar: DEHB ve OKB. A

Devreler ve ağlar

• Putamen ve Kaudat Nükleus: duyusal-motor ve alışkanlık döngüleri; çocuklukta kaudat hacmi küçük olanlarda erişkinlikte tik ve OKB belirtileri daha ağır (Bloch ve ark., 2005; 43 çocuk). B
• Premotor Korteks & SMA (ek motor alan dahil) ve Primer Motor Korteks: tiklerin hazırlanması ve yürütülmesi. B
• İnsula ve Anterior Singulat Korteks: öncü dürtü; tikten önce etkinleşen ağ (Bohlhalter ve ark., 2006; 10 erişkin). C
• Talamus (centromedian-parafasiküler kompleks) ve Globus Pallidus İç Segment: dirençli olgularda derin beyin uyarımı hedefleri. C
• Serebellum (Beyincik): tikin başladığı anda etkin. C

Nörotransmitter sistemleri

• Dopamin (dopamin): dopamin blokörleri tikleri azaltır; striatal dopamin işlevinde farklılık hipotezi. B
• Noradrenalin (noradrenalin): α2 agonistleri (guanfasin, klonidin) özellikle DEHB eşliğinde kullanılır. B

Görüntüleme ve nörobiyoloji bulguları

• Çocuklukta kaudat hacmi ile erişkin belirti şiddeti arasında ters ilişki (Bloch ve ark., 2005); küçük örneklem, bireysel öngörü aracı değildir. B

Gelişimsel seyir

• Tikler dalgalı seyreder; stres, yorgunluk ve heyecanla artar. Çoğu çocukta ergenlik sonunda belirgin azalma olur. B

Tedavi ve hedeflediği sistemler

• Tikler için kapsamlı davranışsal müdahale (CBIT): 126 çocukta (9–17 yaş) belirgin düzelme CBIT ile %52,5, destekleyici tedavi ile yaklaşık %18,5 (Piacentini ve ark., 2010). Tik farkındalığı ve rakip tepki eğitimi. A
• İlaç: aripiprazol Tourette için 6–18 yaşta FDA onaylıdır; α2 agonistleri ve öteki antipsikotikler de kullanılır. A
• Dirençli ağır erişkin olgularda derin beyin uyarımı (talamus CM-Pf ya da GPi); kanıt küçük çalışmalara dayanır. C

Kitapla ilişki (Divandaki Yeşil Ceviz)

• Kitapta (birebir alıntı):
  • Bazal ganglia, klinik: "OKB, tikler, alışkanlık haline gelmiş savunmalar"; kitaptaki yeri: "tikler ve öncü dürtüler (Bölüm 9)".
  • Serebellum, klinik: "OKB, tikler, alışkanlık haline gelmiş savunmalar".

Atlasta

Bölgeler

Koyu olanlar çekirdek yapılar.

Ağlar

Nörotransmitter yolakları

Panksepp sistemleri

Kaynaklar

1. Bloch MH ve ark. (2005). Caudate volumes in childhood predict symptom severity in adults with Tourette syndrome. Neurology, 65(8), 1253–1258. PubMed’de ara
2. Bohlhalter S ve ark. (2006). Neural correlates of tic generation in Tourette syndrome: an event-related functional MRI study. Brain, 129(8), 2029–2037. PubMed’de ara
3. Piacentini J ve ark. (2010). Behavior therapy for children with Tourette disorder: a randomized controlled trial. JAMA, 303(19), 1929–1937. PubMed’de ara
4. Scharf JM ve ark. (2015). Population prevalence of Tourette syndrome: a systematic review and meta-analysis. Movement Disorders, 30(2), 221–228. PubMed’de ara