Putamen

Anatomi

• Lentiform çekirdeğin lateral kısmı (globus pallidus ile birlikte).
• Dış kapsül ile klaustrumdan, iç kapsül ile kaudat ve talamustan ayrılır.
• Girdi: primer motor ve somatosensoriyel korteks, SMA (motor döngü); substantia nigra pars kompakta.
• Kanlanma: lentikülostriat arterler (MCA).

İşlevler

• Hareketin başlatılması ve ölçeklendirilmesi.
• Alışkanlıklar (uyaran–yanıt öğrenmesi) ve otomatik davranışlar.
• Motor sekans öğrenmesi ve prosedürel bellek.
• Ritim ve zamanlama; konuşma artikülasyonu.
• Dopaminerjik ödül tahmin hatası sinyallerinin alınması.

Bağlantılar ve kimya

• Motor ve somatosensoriyel korteks, SMA
• Globus pallidus (doğrudan/dolaylı yol)
• Talamus VL
• Substantia nigra pars kompakta (nigrostriatal dopamin)

Gelişim

Çocukluk ve ergenlik boyunca gelişimsel seyir.

• Alışkanlık sistemleri erken işlev görür; motor otomatikleşme çocuklukta hızlanır.
• Putamen hacmi çocuklukta artar.

Klinik

• Tourette ve tik bozuklukları: motor döngü işlev bozukluğu; tikler alışkanlık benzeri davranışlardır.
• DEHB: ENIGMA çalışmasında çocuklarda putamen, kaudat, akumbens, amigdala ve hipokampus hacimleri küçük (Hoogman ve ark., 2017).
• OSB: tekrarlayıcı motor davranışlar ve striatal büyüklük ilişkisi.
• Wilson hastalığı: ergenlikte psikiyatrik belirtilerle başlayabilir; putamende bakır birikimi.
• Antipsikotik ilişkili ekstrapiramidal yan etkiler (striatal D2 blokajı).

Tedavi

İlaç, psikoterapi ve nöromodülasyon açısından bu bölge. Harf rozetleri kanıt düzeyidir.

• Tiklerde ilk basamak davranış terapisi (CBIT: tiki öncesindeki dürtüyü fark etme ve tikle bağdaşmayan karşıt hareket): 9–17 yaş 126 çocukta belirgin düzelme %52,5'e karşı destekleyici tedavide %18,5 (tedavi edilmesi gereken sayı 3); yanıt verenlerin %87'sinde etki 6 ay sürdü (Piacentini ve ark., 2010). A
• Tik ilaçları: α2 agonistleri (guanfasin, klonidin; DEHB eşlik ediyorsa), D2 blokörleri (aripiprazol, haloperidol, pimozid). A
• Wilson hastalığı: bakır şelasyonu (penisilamin, trientin) ve çinko; erken tanıyla nörolojik ve psikiyatrik belirtiler geri dönebilir. B
• Ekopipam (D1 antagonisti, yeni bir mekanizma): faz III çalışmada (167 çocuk) yanıt verenlerde nüks %41,9'a karşı plaseboda %68,1; kilo ve hareket bozukluğu yan etkisi yok. Henüz FDA onaylı değil; başvuru Ağustos 2026'da öncelikli incelemeye alındı, karar 2027'nin ilk çeyreğinde bekleniyor. B
• Antipsikotiğe bağlı tardif diskinezi: VMAT2 inhibitörleri (valbenazin, deutetrabenazin) erişkinde onaylı. A

Değerlendirme

Bu bölgenin işlevini yoklayan nöropsikolojik görevler ve ölçümler.

• Seri tepki süresi görevi (SRTT — örtük öğrenme)
• Ayna çizimi, ritim senkronizasyonu (tapping)
• Rotor takip

Lezyon ve hasar

Hasar veya işlev bozukluğunda beklenen klinik bulgular.

• Distoni, parkinsonizm (dopamin kaybı).
• Prosedürel öğrenme bozukluğu.

Modelde

Bu yapının 3B modeldeki tanımı ve veri kaynağı.

CerebrA putamen etiketi.

Kaynaklar

Karttaki atıfların künyeleri; bağlantılar yayına (DOI) ya da PubMed aramasına gider.

1. Piacentini J ve ark. Behavior therapy for children with Tourette disorder: a randomized controlled trial. JAMA 2010;303(19):1929–1937. PubMed’de ara
2. Ekopipam DIAMOND faz III, JAMA Neurol (Mayıs 2026) ve şirket duyuruları. PubMed’de ara